دفاع همه جانبه
پشتیبان ولایت فقیه باشید تا آسیبی به مملکت نرسد . ( حضرت امام خمینی ، ره )
نویسنده: ابراهیم - ۱۳٩٤/٤/۱٥

حسد

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ.................وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ (فلق/1-5)

ترجمه ایه : بنام خداوند بخشنده مهربان.......... و از شرّ حسود هنگامى که حسد مى ورزد

هدف :شناخت ابعاد و راهکارهای درمان این رذیله

مقام معظم رهبری : اگر حسد در وجود ما چنان ریشه دوانیده باشد که به خاطر آن ،زیبا را زشت ببینیم و حاضر نباشیم حقیقت درخشانی را در جایی تصدیق کنیم ؛اگر حب شهرت ،حب مقام و حب مال ،مارا از پذیرش حقیقت باز دارد ،اینجاست که پذیرای صفات خطرناک گمراه کننده شده ایم.

تعریف :حسادت به معنای آرزو کردن زوال نعمت از کسی است که استحقاق آن را دارد .البته به معنای آرزوی ادامه یافتن فقدان نعمت ،نقص و فقر و بدبختی و مانند آن برای دیگری نیز آمده است.ولی بیشتر در معنای نخست به کار میرود.


علل و منشا حسد : قرآن کریم از برخی مسائل و امور به عنوان زمینه های پیدایش و شکل گیری حسادت در افراد یاد میکند که برخی از آنها عبارتند از :

یک)ذکر فضایل دیگری : اگر حضرت یوسف (ع) در معرض قتل قرار گرفت و در نهایت با وساطت برادر بزرگ از مرگ نجات یافت و در چاه انداخته شد و سپس به عنوان برده به کاروانیان فروخته شد و موجبات جدایی پدر و فرزند خردسال فراهم آمد ،ریشه برانگیخته شدن حسادت و زمینه های بروز آن را میبایست در توجه بیش از اندازه یعقوب (ع) و ذکر فضایل و یادکرد آن حضرت دانست.

دو)اظهار محبت بیش از اندازه : در گفتگویی که قرآن از برادران یوسف درباره علل و انگیزه های قتل او و یا آدم ربایی و دور کردن فرزند از پدر بیان می کند به این نکته به صراحت و روشنی اشاره شده که پدر به ما کم توجه است و همه محبت و عشق خویش را به یوسف و برادرش میبخشد. (گفتند یوسف و برادرش مورد محبت بیشتر پدر است ) (یوسف /8)

سه)توهم حسادت زا :گاه توهم و تحلیل وتجزیه نادرست نیز می تواند موجب حسادت شود.شخص هرچند که به نظر خویش رفتاری مثبت نسبت به همگان دارد و در واقع نیز چنین است ولی این بدان معنا نخواهد بود که دیگران نیز همان تحلیل و برداشت را داشته باشند.هرگونه رفتاری که موجبات توهم تبعیض را پدید می آورد می تواند عامل مهمی در ایجاد حسادت باشد.قرآن در آیه 8سوره یوسف به این مساله از دیدگاه برادران یوسف می پردازد و نشان می دهد که در تحلیل و نگرش فرزندان نسبت به رفتار پدر چه چیزی مطرح است .آنان به صراحت پدر خویش را به گمراهی نسبت میدهند و می گویند که (پدر با این رفتار تبعیض آمیز خویش،عدالت و حق را مراعات نکرده است.)

چهار)ضعف خداشناسی : قرآن علت دیگری که برای حسادت و زمینه های بروز و ظهور آن بیان می کند مساله ضعف خداشناسی و جهل به حکمت تفاوت های موجود در میان انسان هاست.بسیاری از افراد به علت وجود نعمتی چون مال و فرزند و خانه و مانند آن نسبت به دیگری حسادت می ورزند .در حالی که علت وجود تفاوت ها می تواند مسائلی چون آزمون و ابتلا باشد.(نسا/32)

جهل به حکمت تفاوت های موجود در میان انسان هاست .بسیاری از افراد به علت وجود نعمتی چون مال و فرزند و خانه و مانند آن نسبت به دیگری حسادت می ورزند.در حالی که علت وجود تفاوت ها می تواند مسائلی چون  آزمون و ابتلا باشد.(نسا / 32)

پنج)جهل نسبت به مشیت الهی :کسی که باور داشته باشد که خداوند هیچ کاری را بی حکمت و دلیل و قصد و هدفی انجام نمی دهد ؛به این باور نیز خواهد رسید که او اگر به کسی نعمتی داده بر اساس حکمتی بوده است که یا از آن آگاه خواهد شد و یا هرگز از آن آگاه نخواهد شد . بنابراین نمی بایست نسبت به وجود نعمتی در دیگری خود را به رنج اندازد و خواهان زوال و از میان رفتن آن شود و نسبت به او حسادت بورزد.(بقره /105)

مفاسد و عوارض حسد:

یک)سرچشمه همه گناه ها و زشتی ها :عیب جویی،غیبت ،تهمت،تحقیر،قتل ،غارت ،نزاع های خانوادگی ،قبیله ای ،کشوری،بین المللی و سو ظن به خدا.امیرالمومنین (ع) می فرماید (الحسد راس العیوب )

دو)نابود کننده حسنات :امیرالمومنین (ع) می فرماید ( ان الحسد یاکل الحسنات کما تاکل النار الحطب)

سه)آفت دل :امیرالمومنین (ع) می فرماید :حسد درد بی درمانی است که از بین نرود ،مگر به نابود شدن حسود و یا مرگ محسود.

درمان حسد:

ملا محسن فیض کاشانی در محجه البیضا ،دو مرحله را در مبارزه با حسادت عنوان کرده است:

یک)تمرین بر ترتیب اثر ندادن به حسادت و رفتار بر ضد آن:فرد به جای بدگویی ،آگاهانه به تعریف و تمجید طرف مقابل بپردازد ،و به جای تکبر ،تواضع نسبت به اورا در پیش گیرد.

دو)ایجاد رابطه عاطفی مثبت بین خود و فرد مورد حسادت:وقتی حسود رفتار خود را اصلاح کند ،طرف مقابل این مساله را می فهمد و نسبت به او نرم می شود.این می تواند زمینه روانی مناسبی برای محبت و دوستی فراهم آورد.به این ترتیب زمینه توافق قلبی و برطرف شدن حسادت و از بین رفتن آثار روانی نامطلوب آن فراهم میگردد.

نتیجه :حسد یکی از ریشه های اصلی تمام بدی هاست و از دامهای بسیار خطرناک شیطان است؛به همین دلیل در روایات اسلامی ،حسد یکی از اصول سه گانه کفر شمرده شده است. (تکبر ،حرص و حسد )